Մուտք

Invalid username or password

Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

Կարեն Ճշմարիտյանը՝ տնտեսական հեղափոխությունների և դրանց սահմանումների մասին

Վերադարձ լուրերի բաժին

22:59 , 27 Ապրիլ 2019

ՀՀ էկոնոմիկայի նախկին նախարար Կարեն Ճշմարիտյանը ֆեյսբուքյան իր էջում կատարել է տնտեսական հեղափոխությունների վերաբերյալ գրառում, որը ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը: Ճշմարիտյանը գրել է.

Վաղուց սովորություն է դարձել` հանրային կյանքում, դրա որևէ հատվածում կատարված քիչ թե շատ արմատական փոփոխությունը, կամ առանցքային շրջադարձը անվանել հեղափոխություն:

Այդպիսի մոտեցումը ունի իր պատմական, հոգեբանական և ավանդութային արմատները: Մի կողմ թողնենք կոնկրետ իրադարձության հետ կապված քաղաքական և իրավական բնորոշումները: Այս քննարկման առարկան չէ նաև` այդպիսի լեզվամտածողության, կամ շեշտադրումների կիրառությունը, կամ մերժումը` քաղաքական, ոչ մասնագիտական, կամ կենցաղային շրջանակներում:

Խոսքը մեկ այլ բանի մասին է: Հարցը վերաբերվում է այս և նմանատիպ հասկացությունների կիրառությանը զուտ մասնագիտական շրջանակներում` գիտական, կրթական ոլորտում և մասնագիտական առումով:

Մասնավորապես` տնտեսական հեղափոխության հստակ գիտական սահմանում որպես այդպիսին առկա չէ, սակայն ընդունված է` պարզապես ընդունված է համարել ( առավելապես` պատմագետների և սոցիոլոգների կողմից ), որ մարդկության պատմության ընթացքում առ այսօր եղել է երկու տնտեսական հեղափոխություն: Առաջինը` մ.թ.ա. 7-5 րդ հազարամյակներում, երբ մարդը որսորդությունից անցավ գյուղատնտեսությանը ( նեոլիտիկ, կամ գյուղատնտեսական հեղափոխություն ): Երկրորդը` 19-րդ դարում, երբ մարդու ֆիզիկական աշխատանքին առավել լայն թափով սկսեցին փոխարինել մեքենաներն ու սարքերը (Բրիտանական «ինդուստրիալ հեղափոխություն»): Նույն կերպ համարվում է, որ այժմ ամբողջ աշխարհը և մարդկությունը կանգնած է երրորդ տնտեսական հեղափոխության շեմին, որն ամենալավատեսական կանխատեսումներով կտևի մոտ 30-40 տարի: Վերջինս վերաբերվում է մարդու ոչ միայն ֆիզիկական, այլ արդեն մտավոր կարողությունների կիրառման փոխարինմանը սարքերով և մեքենաներով, այսպես ասած` «արհեստական բանականության» լայնածավալ ներդրմանը:

Նշվածից կարելի է հետևություն անել, որ «տնտեսական հեղափոխություն» հասկացությունը, գոյություն ունեցող կիրառության առումով ներառում է մարդու և բնության միջև, կամ մարդու կողմից արդյունքի ստեղծման, բաշխման, և դրանց կազմակերպման, կառավարման, նաև` կարգավորման ոլորտում ծագող հարաբերություններում միանգամայն նոր` աշխարհում մինչ այդ անհայտ, կամ երբևէ չկիրառված լուծումների, մոտեցումների, մեթոդների և միջոցների համախումբ: Այստեղ գլխավորը, հատկանշականն ու որոշիչը` «աշխարհում մինչ այդ անհայտ, կամ երբևէ չկիրառված…» բնորոշումն է: Այսինքն` նույնիսկ եթե տնտեսության մեջ այդ կարգի «աշխարհում մինչ այդ անհայտ, կամ երբևէ չկիրառված» լուծումները ներդրվեն և իրականացվեն որևէ մի երկրում, ապա` դա կլինի հայտնագործություն, որը ծնունդ առավ և իրագործվեց հենց այդ երկրում, այնուհետև կտարածվի աշխարհով մեկ, և «տնտեսական հեղափոխություն» հասկացությունը գործածողները կբնորոշեն այն, որպես հերթական «տնտեսական հեղափոխություն» ամբողջ աշխարհում:

Բնական է` այդ նույն շրջանակները տվյալ երկիրը կհամարեն մարդկության կողմից իրականացված տվյալ «տնտեսական հեղափոխության» օրրանը: Կլինի մոտավորապես այնպես, ինչպես եղավ Մեծ Բրիտանիայում` 19-րդ դարում: Ստացվում է, որ այսպիսի ժամանակագրական տարանջատմամբ սահմանագծվում են ամբողջ աշխարհում մարդ էակի մտավոր և ֆիզիկական կարողությունները տնտեսության մեջ գործադրելու տարբեր աստիճանների ու ծավալների շատ ընդհանրական, պատմական, սոցիալական և էվոլյուցիոն առումով բնութագրող փուլերը: Տրամաբանական է նաև այն, որ մարդու էվոլյուցիան չի կարող սահմանափակվել և դիտարկվել մեկ երկրի, տարածաշրջանի, կամ ազգի շրջանակներում: Հետևաբար` վերը նշված մասնագետների կողմից կիրառվող «տնտեսական հեղափոխություն» հասկացությունը գործածվել, և գործածվում է միայն ամբողջ աշխարհի կտրվածքով, և չի գործածվում ու չի կիրառվում մեկ երկրի կտրվածքով: Այսինքն` ցուցանում է ոչ թե տնտեսության, տնտեսվարման ձևերի, տնտեսական հարաբերությունների, այլ առավելապես մարդ էակի զարգացման ընդհանրական փուլերը:

Նշված ժամանակագրական տարանջատումը նաև չի համընկնում, և չի համապատասխանում մարդկության զարգացմանը ուղեկցող զուտ տնտեսական հարաբերությունների արմատական որակական փոփոխությունների ժամանակագրությանը: Այսինքն` այն ժամանակագրությանը, որը գիտականորեն հիմնավորում են, և սահմանում են տնտեսական պատմագետները: Դրանք տարբեր են` տնտեսական պատմության մասնագետների մի մասը գտնում է, որ մինչ այժմ եղել է 5 փուլ, մյուս մասը` 4 փուլ, և այլն: Սակայն այս փուլերը իրենց գիտական հիմնավորմամբ, նկարագրությամբ և բնույթով իրենց մեջ կրում են միանգամայն այլ իմաստային ծանրաբեռնվածություն:

Հավանաբար սա է պատճառը, որ տնտեսագիտության մեջ այդ հասկացությունը սահմանված չէ, և չի գործածվում, որպես տնտեսագիտական հասկացություն, կամ տերմին:
Զուտ տնտեսագիտական մոտեցման սահմաններում, նույնիսկ ծայրաստիճան հավակնոտ, բայց միաժամանակ նվազագույնս իրատես լինելու պարագայում` առանձին վերցրած մեկ երկրի, կամ տարածաշրջանի տնտեսության մեջ արմատական վերափոխումների հավակնություններին մի գուցե մասնագիտական բնութագրում կարող են տալ «ինդուստրիալ», «տեխնոլոգիական», թեկուզ` «գիտատեխնիկական հեղափոխություն», «տնտեսական հրաշք», «տնտեսական թռիչք», «տնտեսական տեսիլքների իրացում», կամ «արագ բարեփոխումներ», «արմատական բարեփոխումներ» ձևակերպումները: Անվանումը կարող է կախված լինել նրանից, թե տվյալ փոփոխությունների գիտական ու մասնագիտական հիմնավորումներում, և համապատասխանաբար` գաղափարական, հայեցակարգային ու ծրագրային հիմքում ինչ նպատակներ և ինչպիսի առաջնայնություններ են դրված:

Ընդհանրացնելով պետք է նշել, որ առ այսօր տնտեսագիտության մեջ գոյություն ունեցող մոտեցմամբ` առանձին վերցրած մեկ երկրի տնտեսությունը զարգանում է բացառապես էվոլյուցիոն ճանապարհով: Շատ դանդաղ, դանդաղ, արագ, շատ արագ, թռիչքաձև, թե` կատվազգիներից որևէ մեկի ցատկի նման, դա այլ հարց է, սակայն` միայն էվոլյուցիոն ճանապարհով:

Քաղաքական, ոչ մասնագիտական, կամ կենցաղային ու խոսակցական շրջանակում որևէ նպատակ շեշտադրելու, կամ առանձնահատուկ ընդգծելու նպատակով ցանկացած երևույթի կարելի է ցանկացած ձևակերպում և բնութագրում տալ: Վերջինս` զուտ ճաշակի հարց է:

Միևնույն ժամանակ ցանկալի է, որ մասնագետները, գիտնականները, մանավանդ բուհերում, և ընդհանրապես բոլորը` մասնագիտական քննարկումների տիրույթում առավել ճշգրիտ կիրառեն բոլոր հասկացություններն ու տերմինները:

ԱՄԵՆԱԿԱՐԴԱՑՎԱԾ ԼՈՒՐԵՐ

Հայաստանում գնաճը կառավարելի է

Ներսես Երիցյանը նկատել է, որ շատ անգամ քաղաքացիները դժգոհում են գնաճից։ Ըստ նրա՝ պատճառն այն է, որ մի քանի ապրանքներ, որոնք այդ խումբը սպառում է, ավելի շատ են թանկացել։

Առևտրային բանկերի ընդամենը վճարած հարկերի միջինը 3.4 անգամ գերազանցում է մնացած կազմակերպությունների միջին ցուցանիշին

2018 թ. առաջին եռամսյակին այս ցուցանիշը՝ 494 մլն դրամ, ևս գերազանցում է մնացած կազմակերպությունների միջինը, որը կազմել է 49 մլն դրամ:

Օլեգ Սմիրնովը գլխավորել է ՎՏԲ -Հայաստան Բանկի խորհրդը

2018 թ. նոյեմբերից աշխատում է ՎՏԲ խմբում: