Մուտք

Invalid username or password

Մոռացե՞լ եք գաղտնաբառը

Եկամտաբերության կորը և կենսաթոշակը

Վերադարձ լուրերի բաժին

Տնտեսագետ Աշոտ Խուրշուդյանը Ֆեյսբուքում ներկայացրել է եկամտաբերության կորի կարևորությունը և դա ու կենսաթոշակային հիմնադրամների գործունեության միջև կապը: Այն ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում ամբողջությամբ:

Աշոտ Խուրշուդյան
Պետական պարտքի քաղաքականություն, դրամավարկային ընդլայնում, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք, ռեցեսիա ու ի վերջո կենսաթոշակային խնայողություններ։ Այս ամենն իրար հետ կապում է եկամտաբերության կորը։ Շատերդ ունեք կենսաթոշակային խնայողություններ ու այդ խնայողությունները կաճեն, թե կնվազեն՝ կախված է այդ թվում եկամտաբերության կորից։ Հասկանանք, թե ինչ է եկամտաբերության կորը, ու ինչու է կենսաթոշակային խնայողությունս երբեմն աճում, իսկ երբեմն էլ՝ նվազում։

1
Չեմ նկատել, թե երբևէ լուրերով եկամտաբերության մասին խոսեն։ Անդրադառնում են վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքին, սակայն քչերը գիտեն, որ հենց եկամտաբերության կորն է որոշում իրենց խնայողության ճակատագիրը։ Եկամտաբերության կորը շատ պարզ է. երկարաժամկետ խնայողությունների ու կարճաժամկետ խնայողությունները տարբեր եկամտաբերություն են ենթադրում։ Այդ պատճառով էլ, ինչպես երևում է գրաֆիկից, 30 տարի գումար խնայողները, այսինքն՝ մարդիկ, որոնք պատրաստ են այդքան երկար ներդրում անել, որոշակի ռիսկ են գնահատում ու դրա դիմաց ակնկալում ռիսկի պրեմիում՝ հավելյալ եկամուտ։ Եկամտաբերության կորը ցույց է տալիս, թե յուրաքանչյուր ժամկետի արժեթղթի եկամտաբերությունն ինչքան է։ Կորի թեքության վրա, այսինքն՝ ռիսկ պրեմիումի վրա ազդող գործոնները շատ են, նշենք մի քանի կարևորը։

Ապագայի վերաբերյալ սպասումները։ Ի դեպ, որքան սպասումները դրական՝ այդքան ռիսկ պրեմիումը մեծ, այսինքն՝ թեքությունը մեծ։ Մի քիչ հակաինտուիտիվ է, սակայն կետ առ կետ նայենք։ Օրինակ՝ 3 տարի ժամկետով ավանդ եմ ներդրել՝ 8 տոկոսով, որն իրավունք չունեմ ժամկետից շուտ մարել։ Հանկարծ հաջորդ տարի տոկոսադրույքը բարձրանում է՝ դառնալով 10 տոկոս։ Սակայն ես այս շանսից չեմ կարողանում օգտվել, ու եթե իմանայի/կանխատեսեի, ապա ավանդս կներդնեի 1 տարի ժամկետով, իսկ հետո կօգտվեի բարձր տոկոսադրույքից։ Ինչու՞ եմ ապա ներդրել երկար ժամկետով: Քանի որ չեմ ակնկալել, որ տոկսադրույքը կբարձրանա, կամ, ավելի ճիշտ, մտածել եմ, որ հաջորդ տարիներին նույնիսկ կիջնի տոկոսադրույքը։ Ամեն դեպքում, հնարավոր ռիսկս, այսինքն՝ վերոնկարագրած սցենարից ապահովագրելու համար ռիսկ պրեմիում եմ ուզում։

Կորի վրա ազդում են նաև այլ գործոններ՝ ներդրողների սիրած ժամանակահատվածը (պահանջարկը նման արժեթղթերի հանդեպ ավելին է, իսկ դրանից երկար արժեթղթերի ռիսկ պրեմիումն ավելանում է), ինֆլյացիայի ակնկալիքը՝ և, իհարկե, պետության քաղաքականությունը՝ պարտքային և մոնետար։

2

Եկամտաբերության կորը ամեն օր տեղաշարժվում է։ Այս օրինակում կարճաժամկետ տոկոսադրուքյներն աճել են, ու նոր կորը «հարթացել է»։ Լա՞վ է սա։ Սպասումների մոդելով սա վատ է, ու հաճախ խոսում է ռեցեսիայի մասին։ Կամ սպասվում է ռեցեսիան, կամ էլ արդեն ինչ-որ ճգնաժամ է եղել, ու մոնետար քաղաքականությամբ կարճաժամկետ տոկոսադրուքներն աճել են։ Այսինքն՝ կամ ռեցեսիայի պատճառ է կամ էլ ակնկալիք։ Կորը շատ բանի մասին կարող է պատմել, ու նրան հետևելը կարևոր է։ Հաջորդիվ նայենք Հայաստանի իսկական եկամտաբերության կորերին, որը Կենտրոնական բանկը հաշվում է ու այս կայքէջում տեղադրում ամեն օր։
Եթե մաթեմատիկա սիրում եք, ապա այս հղմամբ կարգով էլ սահմանված է հաշվարկը:

3
Սա արդեն Հայաստանում հաշվարկվող իրական եկամտաբերության կորն է 2013 թվականի համար։ Մինչև մեկ տարի հիմնական գործիքը պետական կարճաժամկետ պարտատոմսն է, իսկ երկարաժամկետները՝ պետական պարտատոմսերը։ Կարճերը՝ զեղջատոկոսային են, այսինքն՝ ունեն գնման ու մարման գներ ու դրանց տարբերությունը եկամտաբերությունն է։ 940 դրամով գնել եք 1000 դրամանոց 1 տարի ժամկետով ՊԿՊ, եկամտաբերությունը՝ 6.3%։ Իսկ երկարներն արժեկտրոնային են, այսինքն՝ և՛գնման գինը պետք է հաշվի առնել, և՛ 6 ամիսը մեկ տրամադրվող եկամուտը։ Սրա մասին հետո՝ առանձին, քանի որ սա է հենց մեզ պետք, որ հասկանանք կենսաթոշակային խնայողությունների ճակատագիրը։

4
Սա արդեն եկամտաբերության կորի տեղաշարժն է։ Նշեմ, որ այս գրաֆիկներում հաշվել եմ տարեկան միջին եկամտաբերությունը։ 2014 թվականին կենտրոնական բանկը շարունակում է ընդլայնող քաղաքականությունը՝ իջեցնում է տոկոսադրույքները (վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 7.75-ից իջնում է մինչև 6.75)։

5
2014-ի վերջից սկսում է նավթի գնով պայմանավորված հերթական ֆինանսական ճգնաժամը։ Արդյունքը՝ գրաֆիկում միանգամից երևում է։ Ե՛վ տոկոսներն են աճում, և՛ եկմատաբերության կորն ավելի է հարթանում։ 2015-ի ճգնաժամը Հայաստանի տնտեսության համար լուրջ հարված էր։ Եվ այս մի կորով այն ակնհայտ երևում է։ Վաղուց Հայաստանի տնտեսությունում տոկոսադրույքներն ուղենշային են, սակայն, ցավոք, քչերն են ուշադրություն դարձնում։

6
2016-ին արդեն կորն իջնում է, տնտեսությունը կայունանում է։ Սակայն դեռևս չի վերակագնվել նախաճգնաժամային վիճակը։ Ի դեպ, երևում է, որ կարճամակետ տոկոսադրույքինը շատ ավելի է իջել, քան երկարաժամկետը։ Դա նշանակում է մի քանի բան ա) դրամավարկային քաղաքականության ազդեցությունը կարճաժամկետի վրա ավելի արագ է ազդել (այդպես էլ պետք է լիներ), բ) պարտքային քաղաքականությունը դեռևս չի ադապտացվել և գ) մարդիկ դրական հեռանկար ունեն, այսինքն՝ մտածում են, որ տոկոսադրույքներն ավելի շատ կընկնեն։

7
Մարդկանց դրական սպասումները ճիշտ էին, և 2017-ին եկամտաբերությունն ավելի է ընկնում։ Համեմատեք 2014-ի՝ կարմիր կորի հետ։ Նրանք հատվում են, ու 2017-ի 15-20 տարիների եկամտաբերություն գերազանցում է 2014 թվականինը։ Սա նշանակում է, որ մարդկանց սպասումները դրանից կարճաժամկետ եկամտաբերության վերաբերյալ, հետագա անկումն է: Այսինքն՝ ավելի ձեռնտու է ունենալ ռիսկ պրեմիումով երկարաժամկետ արժեթղթեր, քան թե վերաներդրում կատարել 10 տարի հետո, քանի որ 10 տարի հետո ավելի ցածր են լինելու տոկոսադրույքները։

8
2018-ին կարճաժամկետ տոկոսադրույքը մնացել է նույնը, սակայն երկարաժամկետն իջել է։ Սրա երկու պատճառ կա։ Ավելի ճիշտ, մեկը՝ պարտքային քաղաքականությունը։ 30 տարեկան պարտատոմսերի ներդրումը, որի արդյունքում մեծացել են երկարաժամկետ ներդրում անելու հնարավորությունը, գործիքները ու նաև պահանջարկը։

9
2019 թվականին պահպանվել է նույն եկամտաբերությունը՝ մի թեթև ավելացել է միջին 3-7 տարի ժամկետով արժեթղթերի եկամտաբերությունը։ Ի՞նչ է սա նշանակում, նշանակում է, որ նրանք ովքեր գնել և պահել են 2015 թվականին երկարաժամկետ արժեթղթեր, շատ լավ ներդրում են կատարել։ Ու եթե ձեր կենսաթոշակային խնայողություններում նման արժեթուղթ կա, ապա ձեր եկամուտն արդեն էական աճել է։ Ինչպե՞ս։ Անցնենք հաշվարկների։

10

Այժմ մի քիչ մաթեմատիկա։ Ով շատ է սիրում, թող նայի նաև կարմիր գծից ներքև։ Անվանական արժեքով ձեռք եք բերել 10 միլիոն դրամանոց 3 տարի ժամկետով արժեթուղթ, տարեկան 10 տոկոսանոց արժեկտրոնով։ Նշանակում է՝ յուրաքանչյուր տարի կստանաք 1 միլիոն դրամ, իսկ վերջին տարում կմարվի նաև մայր գումարը. ընդամենը՝ 13 միլիոն դրամ։ Սա կոչվում է արժեթղթի ապագա արժեք։ Կա նաև ներկա արժեք, որը նրա նոմինալ արժեքը չէ։ Պատկերացրեք, արժեթուղթը ձեռք բերելու հաջորդ ակնթարթին շուկայում տոկոսադրույքներն ընկնում են ու դառնում 8 տոկոս։ Ի՞նչ գին ունի ձեր արժեթուղթը, ո՞րն է նրա ներկայիս արժեքը։ Հաշվում ենք այսօրվա շուկայական եկամտաբերությամբ այլընտրանքային արժեքը։ Որպեսզի 8%-ով 1 տարի հետո ստանամ 1 միլիոն դրամ (այսինքն առաջին արժեկտրոնային եկամուտը), ապա պետք է ներդնեմ 925,926 դրամ մեկ տարով։ Սա կոչվում է 8 տոկոսով զեղջել եկամուտը։ Իսկ երկու տարի հետո 1 միլիոն ստանալու համար՝ 857,339 դրամ։ Ի վերջո վերջին «կտորը», այսինքն՝ մայր գումարն ու արժեկտրոնը՝ 11 միլիոն դրամը, որպեսզի ստանամ, այսօր պետք է ներդնեմ 8,732,155 դրամ՝ 8 տոկոսով։ Ահա այս երեք թվի գումարը՝ 10,515,419 դրամն ինձ անհրաժեշտ է, որ 8 տոկոսով երեք տարբեր ներդրում անեմ, ու երեք տարի հետո ստանամ նույն եկամուտը, ինչ ինձ կտա իմ արժեթուղթը։ Շուկայում տոկոսադրույքներն իջան՝ արժեթղթիս գինը աճեց։ Ահա հենց այսպես էլ կենսաթոշակային ձեր խնայողությունների այն մասն է մեծանում, որը ներդրված է երկարաժամկետ արժեթղթերում։ Այն չի վաճառվել, սակայն գինն աճել է։ Եվ հակառակը, շուկայում տոկոսադրույքը կաճի՝ ձեր արժեթղթի գինը կնվազի, ու նմանապես կենսաթոշակային խնայողությունը։ Իհարկե, այսպիսի հաշվառումը կարևոր է, եթե պատրաստվում եք ինչ-որ պահի վաճառել արժեթուղթը, ինչը և անում են ակտիվ ներդրողները։ Եթե այն մինչև մարումը պահեք, ապա, ի վերջո նրա այսօրվա գինը կհավասարվի վերջնական գնին։

Սա պարզ բացատրությունն է, իրական հաշվարկը մի քիչ ավելի բարդ է, քանի որ ամեն ժամանակահատված իր զեղջման տոկոսադրույքն ունի։ Կա նաև եկամտաբերության սփոթ հաշվարկը, բայց ծանրաբեռնելու նպատակ չունեմ, պարզապես հիշեք շուկայի եկամտաբերության ու ձեր խնայողությունների կապը։

11
Սա իրական պետական պարտատոմս է՝ 20 տարի ժամկետայնությամբ։ Այն կա կենսաթոշակային ֆոնդերում, այսինքն՝ ձեզնից յուրաքանչյուրը իր փայով նաև այս պարտատոմսի սեփականատեր է։ Ենթադրենք այն գնել եմ թողարկման օրը՝ նոմինալ արժեքով։ Այսօր 20 տարվա եկամտաբերությունը 10.75 տոկոս է, ուստի 17.8 տոկոսով արժեթղթիս գինն աճել է, եթե այն այս պահին վաճառեմ, այդքան եկամուտ կապահովեմ։ Այս եկամուտն արդեն իսկ արտացոլված է ձեր կենսաթոշակային ֆոնդում՝ վաճառելու կարիք չկա։ Սակայն եթե տոկոսադրույքը լիներ 14 %, ապա կունենայի կորուստ՝ 6.5 տոկոսի չափ՝ թեպետ շարունակելու եմ ստանալ արժեկտրոններս։ Ենթադրենք 6 ամիս անցավ, ստացա 1 արժեկտրոն ու եկամտաբերությունը բարձրացավ 14 %: Նախորդ ժամանակահատվածի համեմատ կունենանք 15.1 տոկոս եկամտի անկում, թեպետ սկզբնական ներդրման համեմատ՝ 0%, այսինքն ոչ կորուստ՝ ոչ օգուտ։ Ահա այսպես էլ ստանում եք ձեր կենսաթոշակային հիմնադրամում փայերի անկումներն ու վերելքները։

12
Իհարկե կենսաթոշակային ֆոնդերում միայն պետական արժեթղթեր չեն։ Նաև ավանդներ են, այլ հայկական պարտատոմսեր են ու, ի վերջո, կառավարիչների գլոբալ ինդեքսներն են, այսինքն՝ միջազգային բարձրակարգ բաժնետոմսերից կազմված «զամբյուղներ»։ Ահա այստեղ Ամունդիի հավասարակշռված ֆոնդում գտնվող իրական 60 միլիոն դրամի ներդրումի կատարողականն է (բաց կապույտ գույնը)։ 3 տարվա մեջ ապահովել է 11.98 տոկոս եկմատաբերություն. Դրամի եկամտաբերությունից քիչ է, սակայն ԱՄՆ դոլարով է։
Հավելեմ, որ փորձել եմ պարզ տարբերակը բացատրել, չեմ ներկայացրել օրական հաշվարկի բանաձևը, լծակի հնարավոր կիրառումը և այլն։ Դա էլ՝ միգուցե հետո:

ՀԳ
Հա, այն էլ ասեմ, որ եթե տոկոսադրույքն ըկնում է, ճիշտ է, ձեր խնայողությունը աճում է, սակայն հետագա խնայողությունը արդեն իսկ ցածր եկամտաբերություն է ունենալու։ Այսինքն՝ սա դիլեմա է, այսօրվա խնայողությանս ճակատագիրն է կարևոր, թե՞ վաղվանը։ Երևի դա կախված է այն ստաժից, որ ունեք, այսինքն՝ երբ եք թոշակի անցնելու ու քանի տարի եք արդեն խնայում։ Կես ճամփան անցե՞լ եք, թե՞ դեռ ոչ։ Բարի թոշակ։

ԱՄԵՆԱԿԱՐԴԱՑՎԱԾ ԼՈՒՐԵՐ

Հայաստանում գնաճը կառավարելի է

Ներսես Երիցյանը նկատել է, որ շատ անգամ քաղաքացիները դժգոհում են գնաճից։ Ըստ նրա՝ պատճառն այն է, որ մի քանի ապրանքներ, որոնք այդ խումբը սպառում է, ավելի շատ են թանկացել։

Առևտրային բանկերի ընդամենը վճարած հարկերի միջինը 3.4 անգամ գերազանցում է մնացած կազմակերպությունների միջին ցուցանիշին

2018 թ. առաջին եռամսյակին այս ցուցանիշը՝ 494 մլն դրամ, ևս գերազանցում է մնացած կազմակերպությունների միջինը, որը կազմել է 49 մլն դրամ:

Օլեգ Սմիրնովը գլխավորել է ՎՏԲ -Հայաստան Բանկի խորհրդը

2018 թ. նոյեմբերից աշխատում է ՎՏԲ խմբում: